Bilgisayar Destekli Çeviri Nedir?

Bilgisayar destekli çeviri… Çeviride devrim niteliğinde bir icat. Teknolojinin çeviriye en büyük katkılarından biri olmuştur. Fazlasıyla artısı bulunan BDÇ, bugün çevirmenlerin işini o kadar kolaylaştırıyor ki yokluğu düşünülemez bile. Öncelikle bu yazımızın oldukça uzun bir yazı olacağını belirtmek istiyorum. Sadece bilgisayar destekli çeviriden değil, BDÇ ile çok karıştırılan ama aslında anlam olarak ve faaliyet olarak bambaşka olan makine çevirisinin, bilgisayar destekli çeviri araçlarının neden kullanılması gerektiğinin, bazı bilgisayar destekli çeviri araçlarının nasıl kullanıldığının, bu sistemlerin geliştirilmesine yönelik gerekçelerin, BDÇ araçlarının faydalarının, BDÇ alanına ait birçok terimin de bu yazı kapsamında olacağını söyleyelim.

 

Öncelikle BDÇ ve Makine çevirisini tanımlayalım. Aralarındaki farklardan söz edelim. Makine çevirisi doğrudan bir yazılım programı ile yapılan, ingilizcede Artificial Intelligence dediğimiz yapay zeka ürünü olan, çevirmenin çeviri sürecine müdahale etmediği bir işlem türüdür. Çeviriyi gerçekleştiren sadece bir bilgisayar programıdır. Bilgisayar destekli çeviri dediğimiz olay ise yine bir yazılımın dahil olduğu ama bu yazılımın çevirmene yardımcı olmak, derli toplu bir çalışma sürdürmek için var olduğu bir durumdur. Yani aralarındaki en temel fark makine çevirisinde insan yardımı sıfırken, bilgisayar destekli çeviride insan yardımı baskındır. Yazılım yalnızca işlemi kolaylaştırmak için kullanılır.

Google Translate’i örnek verirsek hem makine çevirisi hem de BDÇ için ortak örnek olarak gösterilebilir. Şaşırdınız değil mi? Nasıl olur da Google Translate BDÇ aracı olarak kullanılabilir. Hemen açıklayalım. Google Translate geçtiğimiz yıllarda bu hizmetine büyük bir yatırımda bulunarak yapay zeka çevirisini bir adım ileriye taşıdı kendi adına. 2016 kasımında yapılan son güncellemesi ise artık birçok dilde daha net ve doğruya yakın çeviriler yapabiliyor. Buraya kadar BDÇ aracı olmasıyla ilgili bir bilgi yok. Çünkü bu güncelleme yalnızca yapay zekayı geliştirmek için yapıldı. Ve bu yenilikten sonra Google translate’in 3900 karakterlik limitine takılanlar için yeni bir araç eklendi. Artık bir veya birden fazla sayfa dokümanlarınızı tarama olmadığı sürece yükleyebilir ve Google’ın basit bilgisayar destekli aracını kullanarak çeviri yapmaya başlayabilirsiniz. Dosyayı yüklediğinizde Trados ve benzeri çeviri araçları gibi kaynak metin ve hedef metin yan yana gösteriliyor. Ve çevirmene çeviri yaparken derli toplu bir arayüz ile çalışması sağlanıyor.

 

Bilgisayar destekli çevirinin bazı avantajlarından bahsedecek olursak,

Bu araçlarda önceki yapılan çeviriler veritabanında kayıt edilir ve her çeviri işleminde eğer veritabanında tam eşleşme ve ya tama yakın eşleşme varsa çekilir ve çevirmene gösterilir. Tam eşleşme %100 oranındadır. Birebir eşleşmeyen cümleler veya öbeklerin gösterilmesi olayı ise bulanıık eşleşmedir. Bulanık eşleşmede benzer kayıt çekilir, benzerlik oranı gösterilir, benzeyen ve benzemeyen alanlar belirtilir.

Çevirilerin kayıtları veritabanlarında tutulur ve hem kaynak dil hem de erek dil hali ile saklıdır. Ve böylece çeviri sırasında herhangi bir teknik problemden dolayı bilgisayarın zarar görmesi veya basit bir örnek olarak elektriklerin kesilmesinden dolayı çeviri çalışması yarıda kalırsa, tekrar çeviriyi veritabanından çekmek mümkündür. Böylece donanımsal, yazılımsal bir aksilikten dolayı oluşabilecek kayıpların önüne geçilebilir.

Bu araçlarda hedef ve kaynak metin yan yana gösterildiği için çeviri süreci çevirmen için çok kolaydır. İki metni yan yana görerek çevirmen işini hızlıca devam ettirebilir. Ve ayrıca çeviriye devam ederken kaldığınız satırın farklı renk olması yoluyla çeviri aracı nerede kaldığınızı size hatırlatır ve dikkat dağınıklığı durumunda satır atlamaz veya satırı bulmak için fazladan zaman sarfetmezsiniz.

Terim ve sürekli geçen kelimeler için size daha önceki çevirinizi hatırlatarak tutarlılık sağlamanızda yardımcı olur BDÇ araçları. Bu sayede 1 terim için her zaman aynı anlamı kullanır ve bağdaşıklığı sağlamış olursunuz.

Ayrıca basit bir işlem olduğu halde zaman kaybettiren noktalama işaretleri, fazladan boşluk sorunu, paragraf girintileri ve benzeri sorunları akıllı denetimleri sayesinde sizin için en aza indirirler. Ayrıca tekrar eden kelimelerde sizi uyararak bu sorunun da önüne geçilmesinde fayda sağlamaktadırlar.

BDÇ araçları aynı metin üzerinde bir grup olarak çalışmanızı sağlar. Eğer bir ekibiniz varsa, bir metin için editör, çevirmen, son okuma yapan kişiler görevlendirip, grup halinde bir çeviri üzerinde çalışabilir ve çıktısını alabilirsiniz.

 

Bunun gibi daha avantajları bulun bilgisayar destekli çeviri araçları her çevirmen için bir yardımcı niteliğindedir. Yazılı çevirmenler için olmazsa olmaz niteliğinde olan bu çeviri araçlarından istifade edemediğimiz bazı durumlar da var tabi ki. Örneğin edebi metin, hukuki metin gibi türlerde zaman tasarrufundan çok çeviriyi yavaşlatabilmektedir bile. Çünkü çoğu hukuki metin uzunca cümlelerden oluşmaktadır ki bazen sayfalarca bir cümle bile çıkabiliyor karşımıza. Bu durumlarda cümleleri BDÇ araçlarından parçalamak zorlaşacaktır. Bunun gibi istisnalar haricinde BDÇ araçlarını gönül rahatlığıyla kullanabiliriz.

Burada bazı bilgisayar çeviri terimlerinin ne olduklarından ve tam olarak nasıl çalıştıkların bahsetmek istiyorum. Genelde çeviri araçları ücretlidir. Ve karşıladığının yanında bu ücretler hiç sayılabilir. Ama yine de ücretli çeviri araçlarını kullanmak istemeyenler için ücretsiz araçları da internette kolaylıkla bulabilir, bilgisayarınıza indirebilir ve kullanmaya başlayabilirsiniz.

 

SDL trados, Deja Vu, Wordfast, Across, Localize gibi çeviri araçlarında bazı ortak terimler vardır. Bunlardan bazıları şunlardır;

.tmx dosya uzantısı: TMX (Translation Memory Exchange) formatı çevirileri ve kaynak dili parçalar halinde kaydetmek için kullanılır. CAT tarafından oluşturulmuş hafıza verilerinin aktarımında kullanılan ve açık bir XML standardıdır.

.tbx dosya uzantısı: Bu uzantı çeviri araçlarında oluşturulan terim dosyalarıdır. Yani çeviri yaparken kullanılacak sözlükçe dosyalarının uzantısıdır.

Bu dosyaları masaüstünde uzantı değişimi yaparak ya da çeviri aracı içerisinden oluşturabilir ve indirebilirsiniz. Bu dosyaları manuel olarak düzenleme gibi bir şansınız da var. Fakat örneğin .tmx uzantılı bir dosyayı değiştirirken XML kodlarında değişiklik yapmamanız gerektiğini unutmayın.