Senaryo Çevirisi

Senaryo Çevirisi Nasıl Olmalıdır?

Bir filmin, tiyatronun, çizgi filmin çevrilmesi için temel araç olan ya da bir herhangi bir izlencenin gerçekleştirilmesine kılavuz olmak üzere hazırlanan metinlerin, yani senaryo çevirisi olarak adlandırdığımız çeviri tipinin belirli durumlarda bu metin türlerinin bir veya birden fazla dile çevrilmesi, çevrilmiş metinlerin kontrol edilmesi, veya kontrolü gerçekleştirilen metinleri paraphrase yapma ihtiyacı doğabiliyor. Bu işlem kendi içinde aslında çok karmaşık işlemdir. Karmaşıklığını senaryo içeriğinden alan bu çeviri işlemi, senaryo içeriğine bağlı olarak aslında diğer bütün çeviri işlemlerini kapsayabilir. Örnek vermek gerekirse, bir film senaryosunu ele alalım. Film senaryosu, konuyla bağlantılı olarak farklı terminoloji kullanımı gerektirecektir. İlk göze çarpacak olan terminolojidir diyilebilir. Hatta bu filmdeki oyuncuların işlediği karakterlere göre bile senaryo çevirisinde farklı çeviri işlemleri uygulanabilir. Örneğin filmdeki bir karakterin kimyager olması, doktor olması, avukat olması ve rol olarak ön planda olması, bu alanlarla ilgili olarak medikal çeviri bilgisi, hukuki çeviri bilgisi, tıbbi çeviri bilgisi veya teknik çeviri bilgisi gerektirecektir.

 

Senaryo Çevirisinde Tiyatro Senaryosu

Tabî ki sadece filmler için değil, tiyatro metinleri için baktığımızda da aynı olaylar geçerlidir. Fakat çizgi film senaryoları ve benzer senaryolar bunun dışında tutulabilir. Bunun dışında tutmaktan kasıt tabî ki bütün işlemlerden mahrum bırakmak anlamına gelmiyor. Çizgi film senaryolarının çevirilerinde ilk başta metinin çocuklara hitap edecek olması dolayısıyla kelime seçimi basit, cümle yapıları sade, açık ve anlaşılırdır. Bu anlamda aslında diğer senaryolara göre hangi dilde olursa olsun kolay denilebilecek bir terimceye ve genel olarak yorumlandığında anlama kolay bir sahiptir. Yine kendi içinde başka inceliklere sahip olan çizgi film senaryolarının çevirileri için birkaç kontrollü çeviri işlemi olmazsa olmaz kurallardan biridir

 

Senaryo Çevirisinde Çevirmen Yetkinliği

Çeviri anlamında senaryoları değerlendirdiğimiz zaman, örneğin tek dile çevirilecek bir tiyatro senaryosunu ele alalım. Tiyatro günümüze ait olsun ve bu senaryoyu her iki dili de ana dili seviyesinde olan bir deneyimli çevirmen tarafından çevirilecek olsun. Bir çeviriye başlamadan önce, ilk olarak bu çeviriyi yapacak kişinin yani çevirmenin seçilmesi gerekiyor. Bunu yapmak için önce senaryo bir kez okunabilir ve yahut da senaryo sahibinden gerekli bilgi alınabilir. Bunun sonrasında çevirmen artık seçilebilir. İlgili konuyla alakalı gerekli tecrübeye, çeviri deneyimine sahip tercüman seçildikten sonra artık bu noktada sorumluluk ve olaylar silsilesini ilerletmek tercümana aittir. Tercüman senaryoyu aldığında ilk öncelikle bu senaryoyu yazan kişiyle ilgili kısa bir araştırma yapmalı ve ilgili senaristin varsa diğer eserlerinin dili hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Bu araştırma yapıldıktan sonra artık çevirmen senaryoyu okuyabilir ve elindeki metnin dilsel özelliklerini, konusunu, çok kullanılan terimleri tespit edebilir.

 

Senaryo Çevirisinde Çeviri Süreci

Bu arada bu noktaya kadar ve bundan sonra aslında senaryo çevirileri kitap çevirileriyle benzerdir. Çünkü aynı metin çeşitliliği kitaplarda da olabilir. Bu anlamda senaryo çevirmenleri ve kitap çevirmenleri benzer çeviri işleyişi ile süreci tamamlarlar. Metnin içeriği tespit edildikten sonra  artık çeviriye başlamaya bir adım daha yakındır metnin çeviricisi. Ama henüz başlamak için tüm aşamalar tamamlanmıyor aslında. Zira okuma sonrası göze çarpan çok kullanılan terimlerin listesi yapılmalı ve bu kelimelerin anlamları senaryoda en iyi anlamı sağlayacak şekilde listede sağlanmalıdır. Artık bu noktada çeviriye başlanılabilir.

 

Senaryo Çevirisinde Püf Noktalar

Çeviri sürecinde terimleri çıkartmış olmak bazı durumlarda yeterli olamayabiliyor. Örneğin bazı kısımlardaki atasözleri, deyimler, bazı kelime öbekleri, kültürel ögeler gibi ögelerin hedef dilde olmaması, çevirmenin en iyi yorumu yapmasını ve hedef kitle için, kaynak kitlenin hissinin aynısını veya çok benzerini hissettirmesi gerekiyor aslında. Bu durumların üstesinden gelmek ancak kaynak dilin kültürel ögelerine hâkim bir çevirmenle mümkün. Ama bu niteliklere sahip bir çevirmen zaten seçildiği için burada bir sorun yok. Asıl sorun senaryo içerisindeki tür dışı kısımların ortaya çıkması ile başlıyor. Yani bir senaryo içerisinde bazı şiirlerden kesitler, bazı hukuki metinden alıntılar, veya tıbbi bir hastalığı, terimi anlatan bağlamlar olabilir. Bu gibi durumlarda çevirmenin ilgili konuların uzman çevirmenlerinden yardım alması gerekiyor. Çünkü senaryo içerisinde bu alanların yanlış veya eksik çevirilmesi senaryonun gidişhatında boşluklar, anlamsal sorunlar oluşturabilir.

 

Ya da ünlem kelimelerini çevirirken tam olarak karşılıkları verilmelidir. Örnek olarak karşılaşmış olabileceğiniz bazı İngilizce ünlem ifadelerine ve tam olarak Türkçede hangi hissiyatı verdiklerine açıklamalarıyla beraber bir bakalım.

 

Ahh!-Oh be! Rahatlama durumunda kullanılan bir ifade.

Ahh! This meal is very good-Oh be! Bu yemek çok iyi. Bir örneği.

Ahem!-Bir kişinin veya bir şeyin dikkatini çekmek için kullanılır. Bir anlamda Türkçedeki boğaz temizlemesi olan “ıhım, öhö öhö” anlamında bir ifadedir.

Ahem! Where is the hospital?- Öhö öhö! Hastane nerede?

Aah!- “Ah” anlamındadır, kişinin zor durumunda, acı çektiği bir durumda, yardım istemek için kullandığı bir ifadedir.

Aah! Can you hold me, please?-Ah! Beni kaldırabilir misiniz, lütfen? (Bir yere uzanırken)

Blast!-Oha! Yuh! Şaşkınlık gibi durumlarda kullanılır.

Blast! That’s great-Oha! Bu harika.

Boo!- Türkçedeki kullanıma benzer bir kelime olan Boo! Bazen birini korkutmak için bazen de yuhalamak için kullanılır. “Bööğ” veya “yuh” anlamındadır.

Boo! Did I scare you?-Böh! Korkuttum mu?

Congrats!-Tebrikler. Kutlama için kullanılan tabirdir.

Congrats! You passed the last exam-Tebrikler! Son sınavı geçtiniz.

Eh!-Bir kişinin karşındaki konuşanın söylediklerini duymadığında ya da anlamadığında söylediği ne dedin? Anlamında kelimedir. “He, hı?”

Eh! I didn’t not understand you?-Hı! Seni anlamadım.

Eww!-İğrenme durumlarında kullanılır. “İğ” demektir.

Eww! This is too disgusting-İgg! Bu çok iğrenç

Gesundheit!-Biri hapşırdığında “çok yaşa” demek için kullanılan bir tabirdir.

Hmm!- Yine türkçede benzer şekilde hullanılan ‘Hımm’ Düşünme veya tereddüt sırasında zaman kazanmak için kullanılan bir ünlemdir.

Jeez-Kızma, bıkkınlık veya kızgınlık anlarında kullanılan bir tabirdir.

Jezz! Go away- Off! Git başımdan.

Ooh-la-la-O la la! Sevilen ve beğenilen şeyler karşısında beğeniyi belli etme şeklidir. Fransızca kökenli bir ifadedir.

Ohh la la! Your shoes is very nice- O la la! Ayakkabıların çok hoş

Oops-Yanlışlıkla yapılan pardon, afedersin anlamındaki ünlemdir, istenmeyen eylemlerde kullanılan ifadedir. Türkçede de sıkça kullanılır.

Oops! Sorry-Oops!

Phew-Bir durum ya da olay sonucunda veya esnasında rahatlamayı anlatan ifadedir.

Whoa-Şaşkınlık bildiren bir ifadedir.

Yahoo-Sevinç ve mutluluk bildiren bir ifadedir.

Yeah-Onaylama ve doğrulama ünlemidir. Bir nevi evet deme şekli.

Yoo-hoo-Dikkat çekmek için kadınların kullandığı ünlemdir. “hu hu!”

Zing-Akıllıca ve yerinde verilen cevaplar için kullanılır.

 

Senaryo Çevirisinde Son Okuma

Senaryo açısından sorun oluşturabilecek bu eksiklerin giderilmesi için ilgili çevirmenlerden bu kısımların tamamlanması istenilip bu kısmın çevirisi alındıktan sonra çeviriye devam edilebilir. Bu şekilde çeviri tamamlanana dek aynı döngü devam eder. Süreç içerisinde aynı terimler için aynı kelimeleri kullanmak çok önemli. Bunun gibi ufak hatalar çeviride bazen büyük anlam bozukluklarına yol açabiliyor çünkü. Bütün bu aşamalar tamamlandıktan sonra artık çeviri, metnin uzunluğuna bağlı olarak bir veya birden fazla editöre verilebilir. Editör metni okuduktan ve gerekli dilbilgisel, anlamsal ve bunun benzeri eksiklikleri giderdikten sonra çeviri artık alanında kullanılmaya hazırdır.